RSS

Maandelijks archief: december 2016

Nu het buiten wat kouder is

Ik ben voor diversiteit in het straatbeeld. En op het strand. Zelfs mannen met witte sokken in hun sandalen moeten kunnen, niet om esthetische redenen maar om pedagogische: het maakt het mogelijk aan kids te zeggen wat wansmaak betekent.
Dus omwille van de diversiteit zeg ik: haal de vrouw uit de boerkini. Niets zo mooi als Arabische lokken en gegolfde rondingen.

En voor wie het niet doorheeft: islamisme is geen geloof. Het is een politieke stroming die een totalitaire structuur vooropstelt waarin de waarden van de Verlichting geen plaats hebben. Boerkini’s zijn uitingen van het islamisme. Het willen verbieden ervan (om tactische redenen niet efficiënt en om humane redenen not-done) heeft dus niets te maken met een inperking van godsdienstvrijheid. Het heeft wel te maken met het willen afblokken van een onaanvaardbare ideologie die door mannen vanop kansels met honing of via websites ingelepeld wordt.

En terwijl ik mijn sandalen uitklop en de zolen van mijn voeten zandvrij wrijf, herlees ik Imre Kertész. “Een beschaving die haar waarden niet duidelijk uitspreekt of die haar verklaarde waarden laat vallen, gaat de weg op van het verval, van de aftakeling. Dan zullen anderen deze waarden uitspreken en in de mond van die anderen zullen het geen waarden meer zijn maar evenzovele excuses voor beperkte macht en onbeperkte vernietiging. De zin van de geschiedenis ligt altijd in jouw heden en je kunt die niet als toeschouwer zien, maar alleen in je verantwoordelijke beslissingen.”

Ik glij terug in mijn sandalen en knik de andere naaktlopers vriendelijk toe. Mijn huid is tegelijk verpakking en begrenzing waarbinnen mijn waarden huizen. Uit zand werden golems opgetrokken en uiteindelijk zakten die weer ineen. Met mijn hand schep ik warme zandkorrels en vraag me af hoe ik ze tot waarden kan kneden die nooit meer tussen de vingers van het historisch bewustzijn kunnen glippen.
De zon ontsluiert de lucht. Tijd om wat protectie op mijn vel te wrijven. Ik wil beschermen zonder te verhullen.

Het blijkt soms moeilijk te zijn om een verschil te maken tussen racisme en islamkritiek. Los van het gegeven dat moslim-zijn geen ‘ras’ is (er is maar 1 menselijk ras, dus in se betekent racisme: tegen de menselijke soort zijn). Voor sommige gutmenschen is elke kritiek jegens bepaalde gedragingen van mensen die zichzelf moslim noemen, de schuld van haatcampagnes. Dus wanneer jonge moslims het haram vinden dat meisjes in korte rok voorbij fietsen en hen in het gelaat spugen… en wanneer een Belgische van Turkse afkomst zonder hoofddoek door haar blanke vriend wordt thuisgebracht, en hem vraagt haar honderden meters voor haar wijk haar af te zetten want anders ziet iedereen hem waarna ze twee dagen opgesloten wordt door haar vader en broer… dan is dit allemaal de schuld van haatcampagnes?
De eis om een eigen begraafplaats te hebben, de bouw van nieuwe moskeeën, etc. komt van Belgische en Franse moslims, die hier school liepen, maar wordt gevoed door invloeden uit Turkije, Saudi-Arabië, Algerije. In se willen een aantal onder hen een aparte staat, binnenin West-Europa. Daarmee zetten ze het consensusmodel zoals joden, christenen, boeddhisten en vrijzinnigen dit opgebouwd hebben, op de helling. De eis tot halal-voedsel, het weigeren in Frankrijk om bepaalde auteurs te lezen (Voltaire, Rousseau, Tartuffe van Molière), de pré-islam cultuur te bestuderen in de lessen geschiedenis, de eis te kunnen bidden in aparte lokalen op matjes door de school aangeboden tijdens de schooluren, per se voedsel willen eten van onverdoofde schapen.. etc. zijn m.i. nefaste ontwikkelingen.  Uiteraard ook deels als gevolg van het zich niet goed in zijn vel voelen, te midden blanke Europeanen. En die dragen ook een stuk van de verantwoordelijkheid. Zij stelden zich namelijk decennia lang ‘tolerant’ op. Waarmee ze bedoelden: doe uw ding, zolang ge maar niet stoort. Tolerantie is een makkelijkheidsoplossing wanneer men geen betrokkenheid wenst. En betrokken-zijn is nodig om impact en beïnvloeding te kunnen hebben. Seculiere Europeanen hebben het nagelaten vele moslims te helpen kappen aan hun steen. Integendeel: men heeft hen deels laten sudderen in aparte wijken. School lopen is blijkbaar onvoldoende om te verwesteren. Leven met en tussen twee culturen is niet evident. Het heeft sommigen onder de derde generatie medeburgers van allochtone origine bitter en bits gemaakt, want hun ouders en grootouders zijn er blijkbaar niet in geslaagd zich volwaardig te integreren. En dus richten ze zich op een romantisch beeld van een cultuur van oorsprong. Deze revival van een geïdealiseerde thuisland-cultuur (die vandaag ginds niet eens meer bestaat) knabbelt aan het weinig gemeenschappelijk multiculturele dat opgebouwd werd.

Multiculturaliteit kan blijkbaar enkel overleven wanneer, zoals Patrick Loobuyck stelt[1]:  “… wanneer alle burgers volmondig instemmen met een ‘overlappende consensus’. Dat is een set onafhankelijke principes die het samenleven reguleren en die los van eender welk levensbeschouwelijk, (anti)religieus denkkader gedacht kan worden.

In die overlappende consensus zitten de basisvrijheden die iedereen moeten aanspreken omdat iedereen die redelijkerwijs nodig heeft om het leven vorm te kunnen geven volgens de eigen inzichten in wat waardevol is. Deze principes en basisvrijheden zijn op basis van wederkerigheid vrij gemakkelijk af te leiden, uit de gedachte dat iedereen als een vrij en gelijk individu behandeld wil worden. Wie als moslim of evangelical gelijk behandeld wil worden, moet aanvaarden dat ook homo’s het recht hebben om op voet van gelijkheid aan de samenleving te participeren, en omgekeerd. Wie de vrijheid neemt om kortgerokt de straat op te gaan, moet aanvaarden dat anderen dat niet wensen te doen, en omgekeerd.

Wie geen wederkerigheid toelaat in het denken stelt zich onredelijk op en zet zich buitenspel. Ten aanzien van diegenen die niet kunnen instemmen met de overlappende consensus en ingaan tegen de politieke idee van vrijheid en gelijkheid, moet de vrije samenleving zich weerbaar opstellen. In een vrije samenleving is er in principe enkel plaats voor redelijk pluralisme.”
Een van de lessen die getrokken kunnen worden uit de oorlog in Joegoslavië (en neem Sarajevo als voorbeeld), is dat mensen wanneer ze zich als individu opstellen, vreedzaam naast en met mekaar (ook als huwelijkspartner) kunnen samenleven. Maar eens ze hun identiteit koppelen aan een geloof of een etnie (idem in Rwanda), ontstaan conflicten, groeit de haat en gaat men de ander etiketteren op 1 eigenschap waardoor men hem/haar plaatst in het kamp van aanvaardbaar of niet-aanvaardbaar. Haram-halal. En uiteraard spelen populisten hier op in.
Het visueel uiten op straat van het eigen geloof; de eis tot eigen grond op begraafplaatsen; etc. kadert in een strategie die ook aangewend werd onder de gematigd seculiere regimes van Tunesië, Egypte en Turkije. Men claimt de publieke ruimte en betonneert de identiteit van velen. Beetje bij beetje ontstaat segregatie op basis van geloof dat zich als een cultuur veruitwendigt. Daardoor worden zij die niet tot hun geloof behoren, uitgesloten.
Hebben zij dat dan recht niet om gesluierd rond te lopen? In boerkini te zwemmen? Naar het oosten gericht begraven te worden? O jawel. Als individu. Maar het draait fout uit wanneer men collectieve rechten voorziet. Het werkt integratie tegen. Het zet andere mensen tegen hen op. Het is koren op de racisme-molen. Boerkini’s, hoofddoeken, boerka’s… zijn begrenzingen. Dus uitsluitingen. Wie zichzelf in de eerste plaatst als moslim wil zien, botst met het living together-model waar de seculiere samenleving voor staat. Het is ook de oorzaak van islamofobie (waar overigens ook de sikhs de dupe van worden).
Discriminatie op basis van etnische gronden is uiteraard aanwezig bij heel wat Europeanen (en niet alleen bij hen). Volstrekt onaanvaardbaar en voor de volle 100% te verwerpen en te bestrijden; ook met juridische middelen. Maar kritiek op de islam gelijk stellen aan islamofobie maakt blind voor terechte kritiek op het gedrag van een bepaalde groep van moslims en hun achterliggende hidden agenda. Want die agenda is het startschot geweest van een polarisering. Waardoor menig blanke West-Europeaan zich beledigd, niet-gehoord en misprezen begint te voelen. Ofschoon menig gutmensch het ethisch correct voorheeft, is zijn ongenuanceerde houding (‘de’ allochtoon is de dupe en het westen moet nog iets goedmaken ter compensatie van het koloniale verleden) tegelijk een vrijgeleide voor de islamisering van de ‘allochtone’ gemeenschap, én drijft het blanke Europeanen richting (extreem) rechts populisme. Bewegingen of partijen met 1 agendapunt slagen er in democratische burgers achter zich te krijgen.
Natuurlijk is er geen enkel probleem in het samenleven (als buren) en samenwerken (als collega’s) met ‘moslims’. Omdat men nu net met de mens te maken heeft. Dus met al die persoonlijkheidsfacetten, niet enkel met het etiket ‘gelovige’. En het respect wederzijds is ook aanwezig (zo niet, dan lukt het niet, net zomin als met eender wie). De tijd nemen om mekaar als mens te leren kennen, is essentieel. Focussen op wat men gemeenschappelijk heeft, maakt het veel makkelijker.

Maar toch is er iets vreemd met dit statement van ene Zahia: “Ik ben Mechelaar in hart en nieren, de Marokkaanse gemeenschap (moslims) zijn hier de grootste groep. 30% van de huidige bevolking thans. Al een halve eeuw eigenlijk. Lijkt mij logisch dat de vraag zich vroeg of laat noopt om een plaats te voorzien voor deze mensen. Voor mij een vanzelfsprekendheid, want waar moeten die nieuwe Belgen binnenkort begraven worden? Mogen wij aub ook een plaatsje opeisen?”
Je hebt dus voor je ’t weet begraafplaatsen voor joden, voor vrijzinnigen, voor christenen, voor sikhs, voor adepten van het Spaghettimonster… maar ook voor Antwerpenaars die in Mechelen wonen, voor Nederlanders in Lier, voor biseksuelen, voor homoseksuelen, voor… tja.. voor mezelf.
Ben je nu Mechelaar, of ben je in de eerste plaats moslim, Zahia? Je bent beiden. Maar waarom primeert dat moslim-zijn? Dat bijgeloof? Omdat het cultureel is. Maar in hoeverre ben je dan Mechelaar, los van het feit dat je er woont? Wat is dat dan, Mechelaar zijn? Je hebt Mechelse vrijzinnigen en Mechelse katholieken en Mechelse moslims. Is dat zo? Zijn een Mechelse vrijzinnige en een Mechelse katholiek verschillend? En gaan die zich ooit zo omschrijven? En daarom een aparte begraafplaats opeisen. En wat is dan haram voor een Mechelse vrijzinnige? En voor een Mechelse katholiek?

Enfin, de dag we beginnen doorredeneren zullen we wellicht al een stapje verder geraken. Maar worden die redeneringen wel gepubliceerd? Halen die de media? En zo ja, worden ze dan gelezen?  Want wat lezen die Mechelse moslims? En die Mechelse homoseksuelen? En die Mechelse K3-adepten (zucht…lezen die?).
Nee, er bestaat niet zoiets als een Mechelse moslim. Want het individu K. is anders dan het individu F. is anders dan het individu Z. is anders dan… Maar waarom noemen ze zichzelf dan toch moslim? En willen ze naast mekaar begraven worden? Kan K. niet gewoon naast Dirk liggen en F. naast Anita?
Zucht.
Identiteit is als wijn. Vloeibaar.
Wijn?
Water bedoelde ik natuurlijk. Voordat Jezus zich ermee bemoeide.

Besluit: het vraagt tijd en inspanning. Van alle zijden. Het heeft ook –en misschien vooral- te maken met wereldbeelden. En die draaien rond ‘tijd’. Ethici bouwen aan een betere wereld, en aan zichzelf. Ze evolueren, en leven dus in het heden, gericht naar morgen, en met een kritische reflectie op het verleden.  Heel wat gelovigen leven vanuit hun traditie, die zich uiteraard in het verleden situeert. Wat ooit misliep, bv. door toedoen van het Westen, moet in de ogen van een traditionalist, ook vandaag nog, in rekening worden gebracht. Het afwijzen van modernisme en vooruitgangsgedachten door zich religieus te kleden, is voor sommigen een opgestoken vinger naar die seculiere, liberale toekomstgerichte samenleving, omwille wat bv. uitgericht werd tijdens de koloniale periodes. Dat ook Arabische, Perzische en Ottomaanse rijken en leiders bloed aan hun handen hadden en onder hun bewind slavernij weliger tierde, wordt natuurlijk om praktische redenen  vergeten.
De hamvraag die zich dus opwerpt is: kan een traditionele cultuur die zich naar het verleden richt, opgenomen worden in een toekomstgerichte seculiere liberale democratie? Wij allen schrijven mee aan het antwoord.

[1] Patrick Loobuyck: Gedeelde normen en waarden? Hoeft niet. Een ingekorte tekst van de vijfde Liberales Rawlslezing, gepubliceerd in De Standaard 1/10/2016.

Advertenties
 
Een reactie plaatsen

Geplaatst door op 26 december 2016 in maatschappij

 
  • Archief

  • december 2016
    M D W D V Z Z
    « Nov   Jan »
     1234
    567891011
    12131415161718
    19202122232425
    262728293031  
  •