RSS

Dagelijks archief: 12 oktober 2014

Over voorbeeldfuncties en obesitas

Is het positief om te eisen van ministers dat ze een voorbeeldfunctie hebben?
Laat ons eerst even een onderscheid maken tussen gedragingen die we 100% in de hand kunnen hebben (te snel rijden kunnen we echt wel vermijden) en gedrag dat een spanning oplevert tussen onze gevoelens (aangedreven door genot) en wat we beseffen.
Een politicus die te snel rijdt met de wagen geeft het slechte voorbeeld. Hij/zij zou zich moeten kunnen intomen. Dus daar mogen we een voorbeeldfunctie verwachten.
Een politicus die kettingroker is of een groot snoeper, weet natuurlijk dat hij/zij niet goed bezig is. Maakt dat hem/haar minder geloofwaardig? Integendeel misschien. Want iemand die heel goed weet waar de perfectie ligt, en anderen aanzet die perfectie te benaderen, maar daarin zelf faalt, kent dus ook alle valkuilen. En kan beter meeleven, inschatten, tips geven… Het is niet omdat een trainer zelf geen wereldrecord kan breken, dat hij zijn atlete niet kan stimuleren en doen excelleren. Wie zelf makkelijk een doelstelling haalt (bv. louter op wilskracht en/of logisch overtuigen) zal het soms moeilijk hebben te begrijpen of aan te voelen waarom anderen niet slagen in een gedragsverandering.
Daarbij komt nog een ander aspect van de voorbeeldfunctie. Decennia hebben pastoors, onderwijzers, notarissen en burgemeesters een voorbeeldfunctie gehad, waardoor velen hen aanbeden en klakkeloos gehoorzaamden. Dat kan en mag niet de bedoeling zijn! Maar eens zo’n rolmodel een fout(je) maakt, valt hij/zij van zijn pedestal. En wordt verguisd. Echter, niemand is perfect en falen hoort tot de menselijke bezigheden. Dus een minister die er zelf niet in slaagt zijn/haar rook- of snoepgedrag onder controle te krijgen, is wellicht een beter rolmodel dan iemand die dit wel kan. Immers: vele burgers weten ook heel goed dat ze op die vlakken hun gedrag moeten wijzigen, maar slagen er niet in. Je optrekken aan iemand die zelf ook al eens faalt, is makkelijker dan moeten opkijken naar iemand die de lat hoog legde en ze ook overschreed.
Hiermee verwant nog een bedenking over de rolmodellen in de sportwereld. Toen België twee toptennissers had (Clijsters en Henin) steeg het aantal inschrijvingen in clubs massaal. Om twee jaar later weer dramatisch naar beneden te tuimelen. Oorzaak? Velen wensten (al of niet onder ouderlijke druk) carrière te maken, maar bleken natuurlijk noch het toptalent, noch de enorme wilskracht te bezitten. Hun ontgoocheling door de kloof met het rolmodel werd zo groot, dat ze afhaakten. De oorzaak van dit nefaste proces ligt dus net in het rolmodel. Men moet -naar brede lagen van de bevolking toe- de middelmaat als voorbeeldfunctie nemen, niet de top. Zonder de perfectie op te geven. Maar een samenleving is beter af met een grote groep burgers die hun levenswijze verbeteren, dan met een kleine groep die de perfectie haalt en een groet meerderheid die blijft aanmodderen.
Een politicus die wél met woorden, maar helaas niet met daden het goede voorbeeld heeft in zaken die te maken hebben met cognitieve dissonantie, is dus wellicht op het vlak van effectiviteit (naar gedragswijziging) interessanter (dan een perfectionist) en dus dienen we op genuanceerde wijze de term voorbeeldfunctie in te vullen.

Powerful-Illustrations-Showing-Women-How-To-Fight-Against-Society-Prejudices8__605Wat dan te denken van een minister die lijdt aan obesitas en de portefeuille Volksgezondheid krijgt toegewezen? Lijden aan obesitas wil dus zeggen: lijden aan een ziekte. Waarom zou een blinde het Blindeninstituut niet kunnen leiden? Waarom hakt men in op iemand die ‘lijdt’?
Maar ook als het geen ziekte zou zijn, maar het gevolg van overdadig ‘fout’ voedsel tot zich nemen, dan speelt hier een gebrek aan vrije wil, aan keuze. Deze minister verzaakt aan gezonde voeding, tegen beter weten in. Cognitieve dissonantie. In dat geval is ze een toonbeeld. Van zwakte. Die ze zelf bestrijdt.
Ja, ze is dus wellicht verre van perfect. En ze heeft het recht te stellen: ‘Do as I say, don’t do as I do’.
Streven naar perfectie is nobel en is voor de westerse cultuur een norm geworden, die leidt tot frustratie en sarcasme. Maar wie de perfectie (in het consequent zijn) niet haalt moet niet gevild worden. Noch bespot. Hoogstens kritisch belicht.
(ik uit mij hier niet over haar beleid on het verleden, noch over haar plannen in haar nieuwe functie. Ik heb het eigenlijk niet eens over deze persoon, maar probeer eerder breder te kaderen. Ook op een speelplaats lopen er ‘Maggies’ rond, die wellicht nooit BV of minister worden.)
Deemoed en begrip moeten al eeuwen opboksen tegen sarcasme en semi-sadistisch plezier dat kleineren en bespotten oplevert. Maar ook wie kleineert kan er in se niet aan doen dat hij/zij zo ver gaat. Het is het triomfantelijk gevoel van niet-zelf-de-dupe-te-zijn dat het haalt, zoals medeleven met slachtoffers van een ongeluk ook bij elkeen een flash oproept van: oef, ik ben er aan ontsnapt. Feels good.
De hersenkronkels van de homo sapiens sapiens zijn niet altijd controleerbaar en maken hem/haar tot een complex wezen. Als al dat spuien van meningen nog 1 functie heeft dan is het pogen te vatten hoe contradictorisch die complexiteit is.

 
Een reactie plaatsen

Geplaatst door op 12 oktober 2014 in maatschappij, psycho

 
  • Archief

  • oktober 2014
    M D W D V Z Z
    « sep   nov »
     12345
    6789101112
    13141516171819
    20212223242526
    2728293031  
  •