RSS

Dagelijks archief: 18 oktober 2011

Over ironie en cultuurrelativering

Zelfspot en zelfironie zijn waardevolle relativerende eigenschappen voor burgers in een wankelend uitgehold democratisch bestel. Het maakt dat we niet hoeven te vervallen in defaitisme, cynisme, hebzucht, verslavende wellust, extreem narcisme en angst. Dat leert ons de voorbije 150 jaren westerse beschaving. Met zelfspot en ironie haal je god, vaderland en de machoman onderuit.

Sommigen maken al eens de fout te denken dat die evolutie universeel toepasbaar is. En dat de besluiten die getrokken kunnen worden, met een westerse beargumenteerde nuchterheid, exporteerbaar zijn naar andere culturen in de hoop deze bruusk te veranderen. Theo Van Gogh was er het levende bewijs van dat dit niet werkt.

Toch is dit geen pleidooi voor cultuurrelativering als basis van de omgang met andere culturen. Want dit geeft aan conservatievelingen de gedroomde tool om “hun” systeem (lees: hun bevoorrechte situatie) te verantwoorden en vrijwaren. En wereldwijd een status-quo te bepleiten.

Mensen zijn het product van wat hun omgeving hen inblaast. Wijzig de wind, en je wijzigt (soms traag, soms snel) een cultuur. De wind moet m.a.w. in de eerste plaats van binnenuit aangewakkerd worden. Dat proces is bezig; wordt soms stilgelegd of afgeremd (en uiteraard heb je altijd windblazers die proberen te bepalen in welke richting er moet geëvolueerd worden), maar het is niet meer te stoppen o.a. door het gebruik van allerhande moderne communicatietools. Zo organiseren de Kayapo in het Amazonewoud zich middels schotelantennes. Het is dus wachten tot men ook in de Turkse dorpen technologisch in de 21ste eeuw aanbeland en de ontvoogding zal zich ook daar snel inzetten.

Het succes van traditionele samenlevingsmodellen ligt ‘em (al of niet gebaseerd op een monotheïstische godsdienst of natuurgoden) in het verzorgende, de zekerheid die het collectieve biedt. De prijs die men er betaalt is individuele vrijheid. Vanuit die vrijheidsdrang wordt er nu op westerse wijze binnenskamers gefeest in Iran. En worden er happenings (à la provo 1966) gehouden in Tunesische en Marokkaanse parken. L’histoire se répète. Give it some time. 😉

Uiteindelijk komt men dus via een omweg weer terecht in een “westers denken” (noem het eerder redeneren op basis van ervaring en gekaderde en afgetoetste argumenatie). Eens het poortje van het genot open gaat (ook al is dat binnenskamers), zie je dat natuurvolkeren, Arabische culturen, Perzen,… hun dagelijks geroddel, hun drives, hun bezigheden parallel laten lopen met “westerse” gedragingen en waarden.

Maar de westerse cultuur, zelf vanuit een collectief keurslijf geëvolueerd naar een complete atomisering, is in crisis. Het economisch wantrouwen, de globale verontwaardiging, de aantasting van de verlichtingsidealen… maken het systeem niet meer houdbaar. Ook al niet omdat onze planeet dergelijke egocentrische roofbouw niet aankan. Voldoende collectieve ingesteldheid in combinatie met individuele ontplooiing en vrijheid (van denken en expressie) lijkt de enige uitweg.

Het lijkt er dus op dat de homo sapiens sapiens (ook gelet op zijn hersenconstitutie) niet anders kan dan kiezen tussen samenleven onder collectieve dwang (big brothertoestanden van autoritaire regimes), doorgedreven vermarkting en winstbejag (met een atomisering en uit de boot vallen van velen tot gevolg) of een wankel oscilleren tussen collectieve noodzakelijkheden en individuele vrijheden.

Mijn keuze is gemaakt. En dat is een besluit vrij van ironie.

Advertenties
 
Een reactie plaatsen

Geplaatst door op 18 oktober 2011 in maatschappij

 

De rode draad

Doorheen de geschiedenis van beschavingen kan je drie pijlers ontwaren die zich als rode draden door elk denken (en handelen) weven:

1.Jezelf ontdekken= zelfbewustzijn. Wie ben ik, waarom ben ik hier? Hoe functioneer ik? Hoe ga ik om met emoties en gevoelens?

2. De dood (en dus het te aanvaarden feit dat mijn leven eindig is) kan ik overwinnen door sociaal te zijn, wat ik kan en weet te delen, liefde te kennen, me altruïstisch op te stellen en zo ook te krijgen van anderen waardoor de zin van mijn bestaan vergroot.

3. Opstand in naam van een rechtvaardigere wereld. Hier past een verwijzing naar een citaat van Brel. “De grootste vorm van waanzin is deze wereld te accepteren zoals hij is, en niet te strijden voor een wereld zoals hij zou moeten zijn.”

Brel zei overigens ook dat hij liever sterft met het gevoel van alles geprobeerd te hebben (en soms te lukken, dan weer te mislukken) dan te sterven met de gedachte veel niet geprobeerd te hebben en daar spijt van te hebben. En dat sluit aan bij puntje 2.
En ja, vele teksten van zijn liederen gaan over punt 1. De Franse chanson-wereld borrelt overigens van singersongwriters die zich buigen over wat ze beseffen en wat hen overkomt.

 
Een reactie plaatsen

Geplaatst door op 18 oktober 2011 in filosofie, music

 
  • Archief

  • oktober 2011
    M D W D V Z Z
    « Sep   Nov »
     12
    3456789
    10111213141516
    17181920212223
    24252627282930
    31  
  • Advertenties