RSS

Wij zijn allemaal verslaafd

18 Dec

Verslaving is nuttig. Verslaving is als mechanisme ingebakken in ons leven. Ook jij bent verslaafd. En gelukkig maar. Want als je het niet zou zijn, je zou nu geen tijd hebben om deze tekst te lezen want je zou op zoek zijn naar energie, om in leven te blijven. Ik heb het natuurlijk over ademen. Wij zijn verslaafd aan stikstof-zuurstofmengeling. De lucht die we inademen. En waardoor we een brandstof voor energie  binnentrekken die door ons lichaam gebruikt wordt om bv. ons hart te laten pompen en onze hersenen te laten functioneren.
Stel dat we niet verslaafd zouden zijn? We zouden constant alert op zoek gaan naar dergelijke energiebron. Of we zouden de meeste tijd lusteloos liggen. Dus de natuur heeft zich dusdanig ontwikkeld dat alles wat leeft energie op een makkelijke manier (bv. ademend) kan onttrekken aan de omgeving. En in plaats van steeds te moeten alert (nadenkend) tegen onszelf te zeggen: nu moet ik ademen… en nu ook… en nu ook… is er het verslavingsfenomeen dat een combinatie is van het tot ons nemen (van een substantie) op constante basis (waardoor we in dit geval constant alert zijn) en een automatisme (we moeten gelukkig niet nadenken als we ademen waardoor het ons niet hindert in onze actie).

We zijn dus op verslavende wijze afhankelijk van producten en acties, en dat is soms zeer positief. Maar natuurlijk kan verslaving ook negatief zijn. Denk maar aan nicotineverslaving. Zelf produceren we ook nicotine en dat is levensnoodzakelijk. We voelen ons goed bij nicotineopstootjes in onze hersenen. Alleen gaat ons genotscentrum ons parten spelen. Wat we fijn vinden, onthouden we. Meer zelfs, we gaan het opnieuw opzoeken. Genot is een drive in ons handelen. En dus gaan rokers al snel gewenning ervaren wanneer ze nicotine inhaleren. Ze ervaren genot en ze willen dat steeds opnieuw. En zeg nu zelf, je moet er niet veel moeite voor doen: even een sigaret aansteken en een trekje doen, en hop, daar is het plezier. Daardoor gaan onze hersentjes ingesteld geraken op grotere hoeveelheden van (in dit geval) nicotine (vervang nicotine gerust door heroïne of cocaïne of xtc, whatever). En dan ontstaat een strijd tussen ons verstand dat zegt: niet goed bezig met al die stoffen zo extreem veel tot ons te nemen en onze genotszone die zegt: doe verder, het is aangenaam. We noemen dit cognitieve dissonantie.

Dus is de volgende vraag: waarom is er genot? Omdat het een drive is, een motor tot handelen. Seksueel genot zal leiden tot voortplanting, en dat is wat onze genen willen: verder blijven leven in een nieuwe generatie. Genot is dus een tactiek van de natuur om ons aan te zetten tot diverse acties. Dankzij genot, bv. lust in zoetigheden, zullen we soms op gevaar van gestoken te worden honing stelen in een bijennest hoog in de bomen. Zonder dat genot zouden we eerder een makkelijkere voedselbron zoeken. Eten is op zich ook gebaseerd op genot want het stilt een ellendig gevoel: honger.
Een paringsritueel tussen twee dieren (incluis een menselijk koppeltje) is een combinatie van strijd en eigen genot. En daardoor wordt de voortplanting waarschijnlijk verzekerd.

Maar in de natuur moet je dus ook de keerzijde van de medaille er bij nemen. Je moet jezelf af en toe afremmen want genot werkt verslavend. En uiteindelijk kan dat desastreus zijn. Voor de natuur is dat jammer, maar geen ramp. Want als iemand alcoholist wordt, dan wil dat zeggen dat hij zijn goesting in alcohol niet kon temperen. Dit is deels sterker dan hemzelf. Genetisch zit hij zo in mekaar dat zijn wilskracht niet kan optornen tegen zijn genotzucht. Zijn hersentjes functioneren iets anders dan bij een gelegenheidsdrinker. Maar als zijn hersenen geen rem zetten op de drang tot genot, dan zal dat misschien ook zo doorgegeven worden aan het nageslacht. Dus voor de natuur is het soms beter dat een alcoholicus sterft, zo is de kans kleiner dan de genetische afwijking die leidt tot een disharmonisch gedrag (wat alcoholverslaving is) doorgegeven wordt aan volgende generaties.

Hebzucht is een overlevingsdrift, zowel voor onszelf (als individu), als voor ons nageslacht. Ik bescherm mijn gezin, en in onze maatschappij wil dat zeggen: ik zorg dat mijn kinderen kunnen studeren, veel comfort hebben en zich op volwassenen leeftijd comfortabel kunnen settelen, dus moet ik zelf zoveel mogelijk geld en netwerken zien te hebben, dus kan ik maar best zelfzuchtig en hebzuchtig zijn. Let wel: soms kan men juist gul en vrijgevig of symbiotisch zijn, omdat dit een betere strategie is om het doel van goede nakomelingen te bekomen. Als mijn huis op het punt staat af te branden, kan ik beter het huis van mijn buren dat in brand staat, mee blussen, dan red ik misschien het mijne.
Maar ook hier geldt dat er een keerzijde aan de medaille is. Te veel hebzucht (bv. tegenover de planeet aarde) kan tot desastreuze gevolgen leiden.

De natuur heeft een logica en daarin verwerkt zit de bult en de buil, d.w.z. er is vaak een keerzijde; een gevaar dat om het hoekje gluurt. Zoals rijden met een wagen. Je kan tegen 30km/uur voor een schoolgebouw passeren.  Maar je kan ook het gaspedaal induwen en drie keer zo snel voorbijflitsen. In dit geval zullen we het hebben over verantwoordelijk zijn voor ons eigen gedrag. En ja, je kan makkelijk je voet in bedwang houden en je aan de snelheidsbeperking houden. Maar wat als je gehaast bent? Dan zal je snel een massa mensen hebben die zonder scrupule sneller gaan rijden, ook voor een schoolgebouw. In dat geval is het niet hun genotszone die hen drijft, maar eerder het niet willen gestraft worden wanneer ze te laat op een afspraak komen (wat indirect toch weer met genot te maken heeft).

In ons hoofd zijn dus steeds diverse zones tegelijk aan het werk. Soms kunnen we die mooi in evenwicht houden, soms ook niet. Dat heeft te maken met hoe bepaalde stoffen inwerken; met “autostrades” in onze hersenwerkingen die in feite gewoontes zijn en die al snel een voorkeursbehandeling krijgen. Wanneer we dus geregeld eenzelfde gedrag hebben, zal dat als de norm worden ervaren en zullen we als eerste reflex die handeling ook willen uitvoeren. Het is oké om zuurstof in te ademen, dus ademen we maar de hele tijd. Onze hersenen zijn er volledig op ingesteld want als we onder water duiken gaan we al snel panikeren. Dat kunnen we afleren door te oefenen. Op dat ogenblik trainen we onze hersenen en zeggen we a.h.w.: rustig, ik kan twee minuten onder water zonder risico. We zullen dan ontspannen. Afkicken van een verslaving wil dus zeggen die autostrades (der gewoonten) in onze hersenen opbreken en nieuwe (gezondere) gewoontes in de plaats aanleren waardoor die de norm worden.

Zou het niet makkelijker zijn moesten we onze hersenen met ons verstandelijk vermogen kunnen controleren en dus op die manier de wellust en de negatieve verslavingen kunnen tegenhouden? Ja zeker, maar helaas zijn wij als soort niet op die manier geëvolueerd. Meer zelfs, het is niet zo dat wij gemaakt zijn door een creator (zoals een kunstenaar een beeldhouwwerk maakt of een informaticus software schrijft). Nee, wij zijn geëvoluerd met vallen en opstaan; dwz met ons aan te passen aan nieuwe situaties terwijl we de oude gewoontes ook nog behielden. En vandaar dat we dus moeten leren leven met contradicties in ons hoofd.
Een en ander heeft natuurlijk te maken met de chemische subsanties die tegen mekaar in werken in ons hoofd. Voor technische details verwijs ik naar de links. Je vindt er o.a. uitleg over dopamine.

Verslaving, hebzucht en genot zijn dus nuttig. Maar teveel kan nefast zijn.
Misschien interesseert het je te weten dat dit een van de vragen is die de wetenschappers die bezig zijn met het bouwen van transhumane wezens (robotten met gevoelens en een eigen wil) zich stellen. Want we kunnen robotten maken zonder gevoelens (en dus zonder genot en risico op verslaving), maar wordt het leven dan niet erg saai? Ideaal zou zijn om zelf ons genot te dimmen (of uit te schakelen) als het een negatieve rol speelt (bv. bij alcoholverslaving) en anderzijds het juist op te roepen wanneer we bv. een mooi landschap zien of een kunstwerk. Ooit zal dat mogelijk zijn. Maar dan zal ik ook jouw genotservaring kunnen opzetten of afzetten. En dat kan dan weer leiden tot andere problemen…

Meer info

How addiction works

Addiction as a ‘Brain Disease’

Artikels over hebzucht

Advertenties
 
Een reactie plaatsen

Geplaatst door op 18 december 2009 in filosofie, maatschappij, science, technologie

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

  • Archief

  • december 2009
    M D W D V Z Z
    « Nov   Feb »
     123456
    78910111213
    14151617181920
    21222324252627
    28293031  
  •  
    %d bloggers liken dit: