Wat is de bron van kennis?

Antwoord op een vraag gesteld op de site www.ikhebeenvraag.be

Wat is de bron van kennis?

Die vraag kan je op vele wijzen beantwoorden. We leren (net als dieren) uit ervaring en kopiëren het gedrag van anderen (bv. een apenjong leert met een stok vruchten uit een boom te kloppen, nadat een andere aap het voordeed). Gedragsnabootsing kan ook aangevuld worden met een creatieve ingeving (bv. niet een stok gebruiken maar een steen, waardoor je meer succes kan hebben als je naar een vrucht smijt). Dus dan leren we bij, en vergroten onze kennis.

Cognitieve kennis in een moderne beschaving is een combinatie van feitenkennis en inzichtelijke verbanden. Door deductie, maar ook door bv. het gebruik van metaforen (beeldspraak) proberen we orde te brengen in onze ervaringen. We analyseren wat ons overkomt en herhalen dit naar anderen toe (kennis die niet geuit wordt, bestaat niet binnen een cultuur maar verdwijnt met het heengaan van degene die de kennis of het inzicht heeft). Dus de bron van kennis is de Andere, onze medemens (een leraar, een vriend, een familielid, een journalist,…) die communiceert over wat hij/zij beseft. En wij, die daarop reageren, in discussie gaan of de inzichten aanvaarden als waar, kunnen dan weer zelf via woorden (taal) die inzichten doorgeven. Kennis is als een soap, het is een verhaal dat altijd verder gaat.

Kritische reflexie (bv. door proefondervindelijk een bewering te testen op haar waarheidsgehalte) is ook een bron van kennis. Feiten (bv. de resultaten van een experiment) kunnen bestaande inzichten doen wankelen en nieuwe vragen oproepen. Die dan weer beantwoord moeten worden en die antwoorden worden dan weer kritisch doorgelicht. Sommige wetenschappers vinden dat alles wat we beweren, ook onderzocht moet worden en eventueel worden weerlegd. Een bewering die niet weerlegd kan worden omdat je ze niet kan onderzoeken, is voor hen geen kennis.

Ons cognitief vermogen ligt in de neocortex (superieure laag van onze hersenen). Je zou dus kunnen zeggen dat de neocortex (en onze hersenen in het algemeen) de bron is van kennis. Neurolinguisten (neurologen die onderzoeken hoe taal ontstaat uit onze hersenen) stellen dat onze hersenen uit zichzelf in staat zijn om taal te laten ontstaan. Indien mensen niet zouden praten, zou er waarschijnlijk alleen maar in beelden gedacht worden. Omdat we wel klanken maken, hebben onze hersenen orde gebracht in die klanken en zo ontstonden de talen, waardoor het makkelijker werd ervaringen en dus inzichten en kennis door te geven. Communicatie via taal (gesproken en later geschreven) en gebaren en dans (lichaamstaal) is ook een bron van kennis.

Orale tradities en later geschriften en beelden (schilderijen, film,…) zijn dus de dragers die onze kennis vastleggen. Alles wat wij beseffen werd ooit door iemand gezegd of geschreven of geschilderd of gefilmd. Of gecomponeerd. Eens we de wereld van de kunsten betreden wordt onze kennis subjectiever, meer voor interpretatie vatbaar. Een technobeat roept niet bij iedereen dezelfde gevoelens op en wordt dus anders ervaren en geïnterpreteerd. Maar het is evenzeer een bron van kennis, want je kan pas iets weten over technomuziek als je het zelf beluisterd hebt. Al onze emoties zijn een bron van kennis. Wij ondergaan een emotie en proberen die dan (verstandelijk) te kaderen waardoor we een gevoelen ervaren. Emoties zijn dus de bron van inzichten in wat ons fysiek overkomt. Diverse delen van onze hersenen zijn daarin betrokken en het resultaat is een  gevoelen waar zowel de emotionele als de verstandelijke delen van onze hesrenen in betrokken zijn en samen tot een resultaat komen. Dat proces is ook een bron van kennis.

Er zijn culturen en godsdiensten die als bron van hun kennis 1 boek (of een reeks geschriften) nemen (bv. de bijbel; de koran, enz.). Vandaag vinden we dit ontoereikend, maar soms nog wel inspirerend.

Angst is ook een bron van kennis. Omdat wij bv. angstig werden door blikseminslag en dondergeroffel, zijn we (generaties later) beginnen onderzoeken wat onweer is. Aanvankelijk gaven we als verklaring dat de donder het gevolg was van goden die boos werden op ons (mensen). Wetenschappers weten vandaag dat onweer te maken heeft met wolken die elektrisch geladen zijn en botsen. Uit angst kan dus de wil ontstaan om te weten, om te verklaren en te voorspellen. Een bron van kennis is dus ook de behoefte om de toekomst te kunnen inschatten. Moesten wij in een universum leven waar geen tijd zou bestaan (maar enkel stilstand), we zouden waarschijnlijk geen behoefte hebben aan kennis. En dan zouden we ook niet tot het besluit kunnen komen dat tijd ook een bron is van kennis.

Time

Interessant werk over tijd en tijdservaring, geschreven door een neurologe. Time by Eva Hoffman

Brains

Hoe een herseninfarct inzicht kan geven in onze hersenwerking…

en tot een mystieke ervaring kan leiden.

Aan het woord is Jill Bolte_Taylor.

Moet je krabben als het jeukt?

“Het is beter niet te krabben wanneer het jeukt. Het beste is dat het niet jeukt, of dat we de jeuk kunnen vergeten, dat we gewoon doen dat het niet jeukt, net zo lang tot de jeuk ook werkelijk is verdwenen. Filosofisch krabben is krabben dat jeuk teweegbrengt. (…) Daar is niets mee gewonnen. Het is beter niet te krabben. Maar wie nooit heeft gekrabd op een zwoele zomernacht, nat van het zweet, uitgeput en slapeloos, met het scherp van de nagels en tot bloedens toe, hopeloos en zonder verlichting- wie nooit heeft ondervonden hoe het genot uiteindelijk toch nog een gestalte kan worden van de kwelling- die heeft misschien ook wel een kleinigheid gemist.”

“Voor het geluk zijn we jammerlijk afhankelijk van onze medemensen – zij kunnen ons naar believen hun liefde en hun zorgen geven of onthouden; het ongeluk kunnen we onszelf altijd toedienen. ” (over de melancholicus).

Uit: Een verlangen naar ontroostbaarheid. Van Patricia de Martelaere. Overleden op 7 maart 2009 op 51 jarige leeftijd. Of haar schriftuur troost biedt, moet ieder voor zich uitmaken. Dat haar teksten je doen meedenken, is een feit. Door haar vroegtijdig overlijden blijft ons verlangen naar meer inzichten over dagelijkse dingen onvervuld.

A thought to think about

Don’t worry about people stealing an idea. If it’s original, you will have to ram it down their throats.

Howard Aiken, in Robert Slater, Portraits in Silicon (1987)

De Spoorzoeker

Auteur Kamiel Van Hole aan het woord over Europa, taalpuritanisme, tolerantie en de tastbaarheid van literatuur.

De dag dat hij overleed stemden de Ieren tegen Europa.

Schrijven is voor hem getuigenis afleggen van het stukje tijd (leven) dat ons werd toegedicht. En o.a. vaststellen dat de mensen mekaar de laatste 20 jaar harder aanpakken.

En toch dezelfde dromer blijven. Vaarwel Kamiel.

Le Bonheur provisoire

La Belgique fête l’Expo 58. Pour l’occasion, on a construit en contrebas de l’Atomium un pavillon en bacs de bières superposés.

Une sorte de temple baptisé “Pavillon du Bonheur provisoire”. Pourquoi pas visiter cette exposition avec un ami ? Un matinée remplie de bavardages à bâtons rompus, sur tout et sur rien.

Je le retrouve en ville, à une terrasse. Première sujet de conversation: pourquoi a-t-on besoin d’un gsm ? En sachant qu’un gsm est dans sa poche mais qu’il ne contient pas de carte puce.

On se dirige vers le métro en discutant : qui a encore besoin de la Belgique ? Réponse: ceux et celles qui s’enrichissent intellectuellement en vivant sur la frontière entre la culture libertine (celle des Bruxellois), la culture germanique la plus méridionale (celle des Flamands) et la culture latine la plus septentrionale (celle des Wallons). Peu, très peu de gens ressentent encore cette richesse.

Parlant de politique, pourquoi Philippe Moureau (PS) a-t-il critiqué publiquement le casting fait par Di Rupo, n°1 de son parti, même s’il avait raison ?

Parlant de casting: quel est encore l’impact de Hugo Claus? A-t-il joué un rôle après les années soixante? N’a-t-il pas fait du sur-place en restant surtout anti-catho ? Néanmoins, Danneels mérite d’être critiqué quand il attaque Claus dans son choix de mourir quand et comment il le souhaitait.

Que faisait le catholicisme au 16ieme siècle? Que penser de la tendance actuelle au sein de l’Eglise de remplacer l’expression “Contre-Réforme” par “Réforme catholique” ?

Quelle est la différence entre l’Islam, Confucius et le catholicisme? Est-ce que le catholicisme est la seule religion qui parle de foi individuelle ? Et donc le catholicisme ouvrirait la porte au positivisme, à la libre-pensée ?

Claus faisait partie de Cobra. Et il était ami de Jan Cox. J’explique que j’ai déjà visité l’expo à Anvers. Cox était un maniaco-dépressif qui s’est suicidé début des années 80 parce qu’il redoutait la montée de l’extrême droite.

Mon ami a lu mon article sur Hans Van Temsche. Dans lequel je disais que ce n’était pas une meurtre raciste. On n’est pas d’accord. Que change le fait que Van Temsche pouvait être autiste? Que penser de la question de la culpabilité ?

Est-ce que l’extrême-droite en Flandre de nos jours se situe uniquement dans le Vlaams Belang? Quel est le rôle des poujadistes comme De Decker? Pourquoi la Flandre joue-t-elle la carte du nationalisme provincial ?

Pourquoi les jeunes maghrébins bruxellois ont-ils besoin eux aussi de s’orienter vers une sorte de communautarisme en se sentant Marocain et non pas Européen? Les femmes ont-elles plus de choses à découvrir dans les grandes villes du Maroc qu’à Anderlecht ?

A quoi sert le nationalisme ? L’Europe des nations du 19ième siècle a été remplacée par des mini-nations (régions), comme la Flandre. Un tendance désespérante… Et pourtant l’Europe est le seule “nation” qui mérite qu’on s’y intéresse.

Vivre dans un pays avec des laïques offre quand même plus de facilités. Comment être d’accord globalement sur le libéralisme politique ? (au plan économique, c’est autre chose)

Nous arrivons au Pavillon du Bonheur. A l’intérieur des images, des objets, des témoignages sonores et quelques slogans.Il y a aussi des quiz. Non merci. Une section concerne le Congo ‘58 (deux ans avant l’Indépendance ). Et le concret d’aujourd’hui: satisfait ou déçu de Kabila ? Affaire à suivre.

Une autre section est consacrée à la BD de l’époque, d’où discussion sur Andy Warhall, Roy Lichtenstein et leurs (éventuels) mérites. Et celui de Paul Mc Carthny.

La prochaine fois, le gsm de mon ami sera (peut-être) activé. Mais se contacter reste bien sûr possible par d’autres moyens…

Le passé évoqué nourrit le présent. Le présent vécu se transforme en passé. Métabolisme du sandwich-time.

Traces du sacré

Multidisciplinary exhibition – Centre Pompidou du 7/5 au 11/8.

A visual exploration of one of the most pressing issues of our time.

Following what has come to be called “the disenchantment of the world,” a significant strain of modern art has found its roots in the turmoil attendant upon the loss of conventional religious belief, a terrain that continues to nourish the development of contemporary forms. Remaining, in a thoroughly secularised world, the profane vehicle of an ineluctable need to rise above the quotidian.

Hoe vrij is de vrije wil?

Het onderzoeksteam van John Dylan Haynes (Max Planck Institute for Human Cognitive and Brain Sciences in Leipzig) verrichte een interessant onderzoek naar de manier waarop beslissingen worden genomen in onze hersenen. Het onderzoeksteam vroeg aan vrijwilligers om op het even welk ogenblik met de linker- of rechterwijsvinger een knop in te drukken terwijl ze met behulp van fMRI hun hersenactiviteit opnamen. De onderzoekers konden al tot 10 seconden voor de proefpersoon zijn ‘vrije’ beslissing nam onbewuste hersenactiviteit meten. Bovendien konden ze uit de onbewuste hersenpatronen reeds afleiden of de linker- of rechterwijsvinger gebruikt zou worden. De resultaten van het onderzoek werden gepubliceerd op de website van Nature Neuroscience.

Over osmose, liefde en communicatie

Communicatie heeft in de eerste plaats te maken met uitwisseling van gedachten en beïnvloeding van het wordingsproces van de ander en zichzelf.

Communicatie kan het verlengstuk genoemd worden in de ontwikkeling van de kosmische krachten.

Van oerknallen en kernfusies via erosie en osmose, over samen leven, dialoog en debat tot liefde.

Maar communicatie is ook manipulatie. Steeds weer. Want alles wat bestaat neigt tot overleven en zal daarbij niet aarzelen het andere in te palmen, uit te schakelen, te overtroeven.

Communicatie heeft ook te maken met samenwerking, al of niet (maar meestal wel) om eigenbelang. Liefde is een uitzondering, al wordt liefde soms afgekocht met seks en /of geld.

In de kosmos zijn er grosso modo drie manieren van in het leven staan.

De Darwiniaanse logica stelt dat wezens zich moeten aanpassen aan hun omgeving (of hun omgeving moeten wijzigen, indien ze daartoe in staat zijn) met gevolg dat de meest aangepaste zullen overleven en via reproductie (genetische overdracht) belangrijke eigenschappen overgegeven zullen worden op de volgende generatie. Dit selectieproces zal de specimen in staat stellen uiteindelijk een levenswijze te hebben die (zolang de biotoop niet drastisch wijzigt) meer te bieden heeft dan gestresseerd op zoek te zijn naar voedsel en steeds alert te moeten blijven (want elk bestaand wezen is prooi). Rust en genot kunnen ervaren worden en zelfs een verfijnde cultuur kan ontstaan (wanneer ledematen –bv. fijne vingertoppen- en hersenen zich in die richting hebben ontwikkeld).

Doordat binnen dit bestaan overleven steeds op het menu zal staan, is er ook een hoge dosis adrenaline en testosteron aanwezig. Binnen een mensencultuur leidt dit tot een vrije marktdenken waarbinnen de darwiniaanse logica wordt toegepast en er een survival optreedt die leidt tot monopolievorming, faillissementen, extreme rijkdom, egocentrisme, hebzucht en sociale drama’s. Momenteel heeft dit economisch Darwinisme ertoe geleid dat een groot deel van de niet-onuitputtelijke natuurlijke grondstoffen, bijna uitgeput zijn en de aarde op diverse wijzen aan het wijzigen is door de afval die dit economische proces heeft opgehoest.

Een tweede gezicht van de darwiniaanse natuurfilosofie is deze van de samenwerking. Deze kan zowel de vorm aannemen van liefde (bv. tussen moeder en kind, waarbij het kind bescherming en zekerheid krijgt en de moeder zich goed voelt en vertedering ervaart) als van coöperatie (mieren trommelen luizen tot aan een plant waarna de luizen zich tegoed doen aan die plant (hun favoriete voedsel) en de mieren de luizen melken (luizenmelk is dan weer het favoriete voedsel van de mieren is). In al deze vormen van samenwerking schuilt er tegelijk egoïsme en altruïsme. Men geeft om ook te krijgen. Zonder te geven, zal men niks krijgen. Maar zonder te krijgen, zal men ook niet willen geven. Binnen de menselijke economie zijn het de reclamejongens die begrepen hebben dat door bv. in een reclamespot humor te steken (en zo een boodschap via een glimlach te laten overkomen) de consument ontvankelijker en positiever zal staan tegenover de boodschap. Ook derde wereldbewegingen die pleiten voor eerlijke handel wijzen op de noodzaak van samenwerking die leidt tot een win-win situatie. De wijze waarop wij omgaan met gehandicapte medeburgers is eveneens een manier die het darwinisme links laat liggen. Wij offeren degene die slecht te been is, niet aan de predator. Wij zullen onze omgeving eerder aanpassen aan de anders-valide medeburger.

Deze tweede vorm van natuurlijke logica gedijt het best in tijden van overvloed. Zoniet zal blijken dat elke soort (en binnen elke soort elk individu) eerst aan zichzelf zal denken en pas dan aan de ander (in geval van ouder-kind relatie wordt het kind beschouwd als zijnde een onderdeel van het zelf; moeder en kind zijn één).

Een tweede bestaanswijze is deze van de zelfregulerende chaos van complexe structuren. Deze logica probeert het ontstaan van het leven te verklaren op moleculaire niveau. Basisprincipe is het geheel te laten draaien. Herstellen wat stuk is, maar niet noodzakelijk verbeteren. Het is een logica die geen vooruitgang kent maar wel zelfregularisatie. Als een situatie hopeloos nefast is, dan worden de kaarten geschud en probeert men iets nieuw, binnen de krijtlijnen van een aantal natuurwetten. Wie zijn huid schaaft, ziet een nieuw stukje huid spontaan groeien. Als een kopie van het weggeschaafde. Soms kan deze kopie foutjes bevatten. Kankercellen. Of –zou men kunnen fantaseren- pigmenten die bv. resistent zijn tegen UV-straling. In dat laatste geval is er toevallig sprake van vooruitgang. Meteen is ook duidelijk dat vooruitgang subjectief ingevuld wordt.

Een derde zijn speelt zich af op het niveau van zoogdieren. En leidde via evolutie tot artistieke uitingen. Nutteloos en toch onderwerp van heel wat gesprekken. Zoals op deze blog. Maar dat verhaal wordt later vervolgd. In de vorm van een triptiek, getiteld: De Digitale Mens. Zodra het werk klaar is, plaats ik de foto’s.