De wereldwijde financiële crisis is het gevolg van de dolgedraaide traders, gladde jongens met een hoog IQ, gemiddeld 26 jaar jong en een wiskundeknobbel. Zij zijn de krijgers die met een darwinistische logica bovenop hun reeds loyale loon azen op de bonussen die ontspruiten uit hoge winstpercentages.
Het is nochtans dwaas -zo weten vele natuurvolkeren – om oorlog over te laten aan doldrieste krijgers. En toch krijgen zij carte blanche. Want ze verrijken ook de aandeelhouder. En wie op quick wins uit is, voelt zich door de gladde jongens bediend.
Maar traders zijn ook de vijanden van die aandeelhouders die aandelen zien als een investering op lange termijn. Die zijn er aan voor hun geduld.
Het concept van het aandeelhouderschap is evenmin koosjer. Aandeelhouders zijn de oorzaak van de ratrace zoals we die nu kennen. Wie slapend rijk wil worden verplicht zijn PDG’s of CEO’s te rationaliseren, te delokaliseren wanneer elders meer profijt gehaald kan worden, te snijden in het personeelsbestand en de werkdruk op te voeren. Dit heeft met vooruitgang niets te maken. Dit heeft met culturele verrijking niets van doen. Dit is enkel egocentrisch handelen van en voor een kleine groep.
Economie moet ten dienste staan van de hele bevolking. Dat is dus niet het geval. Nochtans is elke consument een aandeelhouder. Want als de producten van een bedrijf niet meer gekocht worden, kelderen de koersen en kan het bedrijf de deuren sluiten.
De staatstsgaranties aan de banken bewijzen dat een samenleving (en dus ook de economie) behoefte heeft aan zekerheden.
En dat is het sleutelbegrip van mijn betoog. De kapitale fout van ons economische systeem is dat het een goksysteem is waarbij the lucky few het kunnen maken en de rest zich poogt te handhaven. Het sociale zekerheidssysteem na wereldoorlog II leidde tot het gevoel dat huisje-tuintje-pensioen een afgedwongen vaststaand feit was. De angst het slechter te zullen hebben was voorgoed verdwenen. Maar zie: vier decennia later is die zekerheid stukgeslagen. En wie is daar mee gebaat? Niet de kleine aandeelhouder. Dit is dus een nefaste ontwikkeling.
De rol van de staat in het economische proces moet opnieuw groeien. Door bepaalde sectoren van de economie in banen te leiden. Economische groei is een absurd concept dat vaak synoniem is voor meer winst of minstens meer consumptie. Maar consumptie als motor van de rijkdom is -als men het als enige leidraad in een marktdenken introduceert- de motor van een cynisme zonder weerga. En een langzaamaan onaanvaardbare belasting op het milieu.
Neem de groei in de media. Is er kwalitatieve groei? Eerder achteruitgang op intellectueel niveau.
Nemen we Fortis of Dexia als voorbeeld. De overheid mag in de reddingsoperaties van de banken niet enkel een reddende functie hebben (wat alleen maar aanvaardbaar is wanneer de winsten uit het nabije verleden opgetrommeld worden en aan de overheid overgedragen). Banken moeten winst maken. Maar minder dan voorheen geëist werd. Ze kunnen goedkope leningen mogelijk maken voor vele behoeftigen. Met de verplichting deze mensen te dynamiseren middels mesokredieten. Overheidsinvesteringen dienen dus steeds burgers tot actie aan te zetten. Dat is de liberale geest. Modern overheidsmanagement stoelt op een aantal pijlers waarover nagedacht moet worden en in een regeerakkoord moet worden gegoten. Eén van die pijlers is de financiering. Een overheid moet in de sectoren waar grof geld wordt verdiend ook aanwezig zijn. Ze zullen deels de concurrentie vervalsen, maar dat wil enkel zeggen dat ze de pot waaruit anderen vrij mogen grabbelen, iets reduceren. Men moet dit aanvaarden. Als de basis van een solidair uitgebouwde maatschappij die op een aantal vlakken zeker wel een staat van rust nodig heeft. Zo niet krijgt men een duale samenleving en dus een conflictmodel.
Sommige sectoren blijven dus ter plekke trappelen. Zo dienen de energieprijzen aangepast te worden aan het inkomen. De winsten van de overheid als speler in de bankensector kunnen dit spekken. Of de overheid neemt een deel van de winsten van de energieproducenten en herverdeelt middels prijskortingen. Want laat het duidelijk zijn: men zal het ecologische probleem nooit kunnen oplossen als men sectoren als energie en voeding in handen laat van het rauwe marktmechanisme.
Politici slagen er echter niet in het economische systeem in goeie banen te leiden. Partijpolitieke belangen dienen is een achterhaald concept. Beslissingen nemen in functie van de volgende verkiezingen staat haaks op staatsmanschap. Het succes van populisten is een teken aan de wand. Waarom moeten politici überhaupt vechten en discussiëren? De rol van een oppositie is om perfectie te eisen. Maar als ze niet kunnen zeggen hoe, wordt hun discours leeg en arrogant. Zij dienen eerder alternatieven mee uit te werken waardoor hun rol veel positiever wordt.
Partijpolitici zijn zelden genieën. Het zijn professionals met beperkte visie die uiteindelijk aan de eigen carrière prioritair stellen. Dat maakt hen ongeschikt een samenleving te leiden. Alleen wie niet van verkiezing naar verkiezing huppelt, kan het algemeen belang dienen. En voor continuïteit zorgen. Het zijn dan ook de academici en de ambtenaren die het beleid moeten bepalen. Politieke partijen kunnen, net als vakbonden, patroonsorganisaties, milieubewegingen enz. zetelen in een parlement, zonder beslissingsbevoegdheid. Zij zijn de alarmbel; de staten-generaal van de georganiseerde burgers.
Noem dat voor mijn part verlicht despotisme.
